NU'91

Sociale onveiligheid

zwijgen uit angst

Ben je bang om een fout te melden bij je leidinggevende? Wordt jouw lastige vraag genegeerd of weggewimpeld? Heb je ooit een berisping gehad omdat je kritiek leverde? Dan werk je in een sociaal onveilige omgeving en je bent zeker niet de enige. Lees hieronder het verhaal van twee verpleegkundigen die hun ervaringen over sociale onveiligheid delen.

Bij de term ‘sociale onveiligheid’ wordt snel gedacht aan ‘agressie’. Dit zijn echter twee verschillende onderwerpen. In een sociaal onveilige omgeving voelt een medewerker zich belemmerd om voor zijn mening uit te komen of -fouten te bespreken uit angst voor negatieve gevolgen. Het belang van veiligheid dient te worden onderkend door bestuur en management van een zorgorganisatie. Helaas is dit niet overal het geval, zoals in de GGZ-instelling waar verpleegkundige Peter werkt. De sfeer veranderde er toen er ongeveer tien jaar geleden een ander managementteam kwam en er reorganisaties plaatsvonden. Peter merkte dat bepaalde regels niet werden (en worden) nageleefd. “Regels over de cao, over onkostenvergoedingen, opnemen van verlof, et cetera”, zegt hij.  “Daar probeert men de kantjes van af te lopen en wordt het vervelend gevonden als je daar dan op wijst. In plaats van samen te werken en tot verbe-tering te komen, wordt er gezegd dat je het verkeerd ziet en wordt de deur dichtgegooid.” Door dit soort situaties merkt Peter dat het bestuur hem liever niet meer te woord staat. Dreiging met ontslag Ook Marcel, werkzaam in een grote ouderenzorg-instelling, werkt in een sociaal onveilige omgeving. Hij kwam ongewild in een lastige situatie terecht toen hij in vertrouwen werd genomen door een dementerende cliënt die hem vertelde mishandeld te zijn door een medewerker. Zijn leidinggevende zou de zaak oppakken, maar het bleef liggen. 

Ons eerste advies is om met je collega’s een collectief te vormen. Durf te vertellen, ook al ben je bang voor eventuele gevolgen”

“Om op te komen voor die cliënt en om andere cliënten te beschermen, heb ik de inspectie gevraagd de situatie te onderzoeken. Daardoor werd de Raad van Bestuur ingelicht over mijn melding. In een gesprek met de directeur werd vervolgens gedreigd met een motie van wantrouwen en ontslag. Ik had de procedures niet gevolgd en hoe kon ik dit de organisatie aandoen? In een interne commissie is de mishandelingszaak vervolgens gesloten, omdat er te weinig bewijs was.” Marcel werd gedwongen om een brief naar de inspectie te sturen en afstand te doen van de klacht. Er werd letterlijk opgesomd wat hij in de brief moest zetten. “Dat heb ik maar gedaan, omdat er werd gedreigd met represailles. Ze zouden het mij moeilijk gaan maken.” Mond houden Beide verpleegkundigen merken dat ook collega’s zich vaak sociaal onveilig voelen. Peter noemt als voorbeeld de nieuwsblogs op het intranet van de organisatie die door het bestuur worden geschreven. “Het doel daarvan was een duidelijke, transparante communicatie en daarop mocht gereageerd worden. Dat deden mijn collega’s en ik, maar vervolgens werd er gezegd dat ik mijn kritiek beter achterwege kon laten, anders zou dat consequenties hebben. Ook collega’s zijn op hun commentaar aangesproken en zijn ondertussen gestopt met reageren. Dat is heel erg, omdat het bestuur juist zegt open te staan voor kritiek of feedback.” Ook waren er ‘keukentafelgesprekken’ waarin medewerkers met het management konden praten over ontwikkelingen in het werk. “Maar in plaats van in gesprek te gaan, zag het management de gesprekken als mededelingenkanaal en werd elk commentaar afgekapt. Medewerkers voelden zich niet serieus genomen en werden ook bang om er naartoe te gaan, omdat je je met naam moest aanmelden. Daardoor kwam uiteindelijk niemand meer en zijn de gesprekken gestopt. Dat geeft aan dat mensen zich niet veilig voelen om zich te uiten en hun mond houden uit angst voor baanverlies of andere gevolgen. Juist doordat niemand met zijn vuist op tafel slaat, worden er veel regels omzeild. En als je daar dan wat van zegt, word je met scheve ogen aangekeken.”

Dat is heel erg, omdat het bestuur juist zegt open te staan voor kritiek of feedback.” Ook waren er ‘keukentafelgesprekken’ waarin medewerkers met het management konden praten over ontwikkelingen in het werk. “Maar in plaats van in gesprek te gaan, zag het management de gesprekken als mededelingenkanaal en werd elk commentaar afgekapt. Medewerkers voelden zich niet serieus genomen en werden ook bang om er naartoe te gaan, omdat je je met naam moest aanmelden. Daardoor kwam uiteindelijk niemand meer en zijn de gesprekken gestopt. Dat geeft aan dat mensen zich niet veilig voelen om zich te uiten en hun mond houden uit angst voor baanverlies of andere gevolgen. Juist doordat niemand met zijn vuist op tafel slaat, worden er veel regels omzeild. En als je daar dan wat van zegt, word je met scheve ogen aangekeken.”

 

vakbonds-consulent 

NU’91 heeft ongeveer zestig vakbondsconsulenten die actief zijn binnen verschillende zorginstellingen. Een vakbondsconsulent is verantwoordelijk voor de eerstelijnsopvang voor medewerkers met werkgerelateerde vragen en problemen, zo ook over sociale onveiligheid. Hij of zij helpt je om een probleem of vraag helder te krijgen en beoordeelt hoe en waar jouw -pro-bleem het beste behandeld kan worden.

 

Facebook 

Bij een reorganisatie zijn collega’s van Peter ook individueel anders behandeld. Twee verpleeg-afdelingen zouden sluiten en het personeel moest herplaatst worden. “Elk personeelslid zou een persoonlijk gesprek krijgen, maar niet iedereen heeft dat gehad. Degenen die geen gesprek hebben gehad, maakten daar opmerkingen over bij het bestuur en kregen dan een reactie terug in de trant van: ‘niet zeuren, we vinden voor jou echt wel een geschikte plek’. De mensen die wél een gesprek kregen, werden ook weer anders behandeld. Sommigen kregen opties aangeboden voor een werkplek, terwijl anderen een werkplek kregen toegewezen.” Wat Peter ook niet lekker zit, is dat social media in de gaten wordt gehouden. Een paar jaar geleden kreeg een medewerker een officiële berisping, omdat hij een werkgerelateerd berichtje op Facebook had geplaatst, ondanks dat zijn account was afgeschermd voor de werkgever. “Blijkbaar staan er toch achterdeurtjes open, via vrienden-connecties bijvoorbeeld”, vertelt Peter.

Collectief vormen

Door het gevoel van sociale onveiligheid is Peter wat voorzichtiger geworden op zijn werk. “Ik let goed op tegen wie ik wat zeg. Tegen het management zeg ik bijna niks meer, dat is het gevolg van de eerdergenoemde situaties. En ja, ook ík wil morgen weer brood op de plank hebben.” Eveline Baarsma is vrijwilligerscoördinator bij NU’91 en heeft zich de laatste maanden bezigge-houden met het onderwerp ‘sociale onveiligheid’. Samen met NU’91-collega’s heeft Eveline een stroomschema opgesteld om werknemers in een sociaal onveilige omgeving te helpen met stappen die ze kunnen ondernemen. “We hopen zo het thema ‘sociale onveiligheid’ onder de aandacht te brengen en mensen mee te geven dat ze echt niet de enige zijn”, legt ze uit. “Ook moeten we onze leden activeren. Ons eerste advies is om met je collega’s een collectief te vormen. Durf te vertellen, ook al ben je bang voor eventuele gevolgen.” Volgens Eveline kun je niet zomaar ontslagen worden als je kritiek hebt, voor je eigen belangen opkomt of een probleem aankaart. “Het vuur aan iemands schenen leggen, is geen gegronde reden voor ontslag. Als zo’n ontslag tóch plaatsvindt, kan NU’91 je daar zeker bij helpen.”

Stroomschema

Durf je op je werk ook bepaalde zaken niet te bespreken? Wellicht kan het stroomschema van NU’91  je helpen om deze zaken aan te  kaarten binnen je organisatie. Probeer eerst je gevoel te bespreken met betrokkenen en/of je leidinggevende. Werkt, helpt of durf je dit niet? Dan kun je verschillende personen benaderen, zoals een  vakbondsconsulent, een NU’91-belangenbehartiger, een hogere manager, of een vertrouwenspersoon. Mocht dit niet helpen, overweeg dan de werknemersklachtenprocedure of bespreek het met de ondernemingsraad. Als ook dit niets oplevert, of je hebt te maken met een ernstige misstand, dan  kun je een anonieme melding bij  de inspectie maken of terecht bij het Huis voor klokkenluiders. Houd voor uitgebreide informatie over het stroomschema de Facebookpagina van NU’91  in de gaten.